Radarvaart en exploitatiewijze

Praktische uitleg over radarvaart in de binnenvaart: wanneer varen op radar aan de orde is,
welke bevoegdheid nodig is, wat dit betekent voor veiligheid, bemanning, exploitatiewijze,
bloktijden en controle.

Radarvaart wordt vaak gezien als een technisch onderwerp: radar aan, scherm aflezen en varen.
Dat is te beperkt. Radarvaart raakt ook aan bevoegdheid, deskundigheid, zicht, veiligheid,
communicatie, uitrusting en de organisatie van de vaart.

Binnen dit Bemanningssterkte Kenniscentrum behandelen we radarvaart vooral vanuit de vraag:
wat betekent varen met behulp van radar voor de bemanning en de exploitatiewijze?

Wat is radarvaart?

Radarvaart betekent dat een schip vaart met behulp van radar, bijvoorbeeld bij slecht zicht,
duisternis, mist, zware regen of situaties waarin visueel waarnemen onvoldoende is.
Radar helpt om oevers, boeien, andere schepen, bruggen, kribben en obstakels waar te nemen.

Maar radarvaart is meer dan het gebruiken van een scherm. De schipper of stuurman moet het radarbeeld
kunnen interpreteren, de situatie kunnen beoordelen, de juiste communicatie voeren en veilig blijven navigeren.
Radar geeft informatie, maar neemt de verantwoordelijkheid niet over.

Onderwerp Betekenis bij radarvaart
Radar Technisch hulpmiddel om omgeving en verkeer waar te nemen.
Bevoegdheid Voor varen met behulp van radar is een specifieke vergunning of passende bevoegdheid nodig.
Bemanning De persoon die navigeert moet deskundig en bevoegd zijn.
Exploitatiewijze Radarvaart kan samenhangen met bloktijden, tachograaf en de gekozen exploitatiewijze.

Kernzin

Radarvaart is geen truc om door te varen bij slecht zicht. Het is varen onder verhoogde aandacht,
met de juiste bevoegdheid, uitrusting en organisatie.

Terug naar boven

Waarom is radarvaart belangrijk binnen bemanningssterkte?

Radarvaart raakt aan bemanningssterkte omdat het iets zegt over de deskundigheid en inzetbaarheid
van de mensen aan boord. Niet iedereen die kan sturen, mag of kan automatisch veilig op radar varen.

Bij slecht zicht wordt varen moeilijker. De schipper of stuurman moet meer informatie verwerken,
sneller reageren en beter communiceren. De belasting op de persoon in de stuurhut neemt toe.
Daarom is radarvaart niet alleen een technisch onderwerp, maar ook een bemanningsonderwerp.

Praktijkbeeld:
bij goed zicht kan een traject eenvoudig lijken. Bij mist verandert dezelfde vaarweg ineens in een complexe situatie.
Dan is de vraag niet alleen of de radar werkt, maar ook of de juiste persoon aan het roer staat.

De ILT geeft aan dat er regels zijn voor bevoegdheid en deskundigheid van schippers en bemanning,
samenstelling van de minimumbemanning en werk- en rusttijden in de binnenvaart. Radarvaart raakt vooral aan
die bevoegdheid en deskundigheid.

Terug naar boven

Bevoegdheid voor radarvaart

Voor varen met behulp van radar is een specifieke bevoegdheid nodig.
In de huidige systematiek wordt dit aangeduid als een specifieke vergunning voor varen met behulp van radar,
die op het kwalificatiecertificaat schipper kan worden bijgeschreven.

Het CBR beschrijft dat deze specifieke vergunning het mogelijk maakt om met radar te varen op alle binnenwateren
in Nederland en op de hele Rijn. Dat laat zien dat radarvaart niet als gewone vaardigheid wordt behandeld,
maar als een aparte bevoegdheid.

Belangrijk

Radar aan boord hebben is niet hetzelfde als bevoegd zijn om met behulp van radar te varen.

De CCR geeft in de toelichting op het nieuwe RSP aan dat het vroegere radarpatent en vaarbewijs met radarpatent
zijn vervangen door een specifieke vergunning die op het kwalificatiecertificaat schipper wordt vermeld.
Het doel is dat kwalificaties zoveel mogelijk op één document worden aangetoond.

Voor de praktijk betekent dit:

  • controleer wie aan boord bevoegd is voor radarvaart;
  • controleer of de bevoegdheid geldig en aantoonbaar is;
  • zorg dat de persoon die de radarvaart uitvoert ook werkelijk geschikt en uitgerust is;
  • laat radarvaart niet uitvoeren door iemand die alleen “ervaring” heeft maar geen juiste bevoegdheid.

Terug naar boven

Radarvaart en bemanning

Bij radarvaart komt de functie van de persoon in de stuurhut extra scherp naar voren.
Een bemanningslid moet niet alleen aanwezig zijn, maar ook bevoegd en deskundig zijn voor de taak die hij uitvoert.

Binnen bemanningssterkte gaat het daarom niet alleen om aantallen.
Het gaat ook om de vraag of de juiste persoon op het juiste moment de juiste taak uitvoert.
Dat geldt zeker bij slecht zicht of varen op radar.

Verkeerde gedachte:
“Er staat iemand in de stuurhut, dus het is geregeld.”

Betere gedachte:
“Is deze persoon bevoegd en geschikt om op radar te varen onder deze omstandigheden?”

Radarvaart kan ook invloed hebben op de werkdruk aan boord.
Bij slecht zicht is er vaak meer communicatie nodig, meer aandacht voor marifoonverkeer,
meer concentratie in de stuurhut en mogelijk extra aandacht bij uitkijk, afmeren of manoeuvreren.

Relevante functiepagina’s binnen dit kenniscentrum:

Terug naar boven

Radarvaart en exploitatiewijze

Radarvaart staat niet los van exploitatiewijze. Vooral bij A1 en A2 kunnen tachograaf,
bloktijden en langere vaart een rol spelen. Wie langer wil varen of onder bijzondere omstandigheden vaart,
moet goed kijken of de gekozen exploitatiewijze nog klopt.

Het gevaar is dat men radarvaart ziet als hulpmiddel om planning te halen:
“Het is mistig, maar we kunnen op radar verder.” Dat is te simpel.
De juiste vraag is:

Juiste vraag

Past varen met behulp van radar binnen onze bevoegdheid, bemanning, rust, exploitatiewijze en registratie?

Radarvaart kan dus raken aan:

  • de gekozen exploitatiewijze A1, A2 of B;
  • het gebruik van tachograaf;
  • bloktijden;
  • rusttijd van de bemanning;
  • bevoegdheid van de persoon in de stuurhut;
  • controleerbaarheid in documenten.

De algemene exploitatiewijzen staan hier:

Terug naar boven

Radarvaart en bloktijden

Binnen het onderdeel exploitatiewijzen komen radarvaart en bloktijden dicht bij elkaar.
De ILT beschrijft dat in exploitatiewijze A1 en A2 met een tachograaf in bepaalde bloktijden mag worden gevaren.
Voor A1 wordt de periode tussen 22.00 uur en 06.00 uur genoemd, met onderbreking na 8 aaneengesloten uren.
Voor A2 wordt de periode tussen 23.00 uur en 05.00 uur genoemd, met onderbreking na 6 aaneengesloten uren.

Dit betekent niet dat radarvaart en bloktijden hetzelfde zijn.
Bloktijden gaan over tijdvakken en tachograafgebruik binnen exploitatiewijzen.
Radarvaart gaat over varen met behulp van radar en de bevoegdheid en veiligheid die daarbij horen.

Praktijkbeeld:
een schip vaart in een nachtelijke periode met tachograaf en radar.
Dan moet niet alleen de techniek werken, maar ook de exploitatiewijze, bevoegdheid en registratie moeten kloppen.

Daarom krijgt bloktijden een aparte pagina:
Bloktijden.

Terug naar boven

Veiligheid bij radarvaart

Radarvaart vraagt meer dan alleen technische bediening. De persoon in de stuurhut moet het radarbeeld goed kunnen lezen,
informatie uit verschillende bronnen combineren en steeds beoordelen of veilig doorvaren verantwoord is.

Denk aan:

  • radarbeeld;
  • AIS-informatie;
  • marifoonverkeer;
  • boeien en vaarwegmarkering;
  • bruggen, sluizen en kribben;
  • verkeersdrukte;
  • stroming, wind en zicht.

Radar is hulpmiddel, geen vervanging

Radar ondersteunt de navigatie, maar vervangt niet het vakmanschap, de uitkijk, communicatie en beoordeling van de schipper.

In de praktijk ontstaat risico wanneer radarvaart routine wordt.
Juist bij slecht zicht moet men extra alert blijven op verkeerde interpretatie van het radarbeeld,
storingen, schaduwzones, druk marifoonverkeer en onverwachte manoeuvres van andere schepen.

Terug naar boven

Radarvaart in de praktijk aan boord

Op een schip als MTS Apollo kan radarvaart onderdeel zijn van de dagelijkse praktijk,
vooral bij mist, duisternis, drukke vaarwegen of langere reizen. Voor leerlingen en nieuwe bemanningsleden
is het belangrijk om te begrijpen dat radarvaart geen “knopje” is, maar een manier van varen die kennis en bevoegdheid vraagt.

Situatie 1: mist

Het zicht wordt slecht. De vraag is niet alleen of de radar aan staat,
maar ook of varen verantwoord en bevoegd gebeurt.

Situatie 2: nachtelijke vaart

Radar, tachograaf, bloktijden en exploitatiewijze kunnen samen een rol spelen.
Registratie moet dan helder zijn.

Situatie 3: drukke vaarweg

Radar helpt, maar vraagt ook goede interpretatie, communicatie en overzicht.
De werkdruk in de stuurhut neemt toe.

Voor opleiding aan boord is radarvaart een mooi voorbeeld van de samenhang tussen techniek en bemanning.
De radarinstallatie is technisch, maar veilig gebruik is mensenwerk.

Terug naar boven

Controle en documenten

Bij controle kan worden gekeken of de juiste bevoegdheid aanwezig is voor radarvaart.
Ook kan worden gekeken naar de samenhang met vaartijdenboek, exploitatiewijze, rusttijden en bemanning.

Het CBR geeft aan dat de specifieke vergunning voor varen met behulp van radar wordt bijgeschreven
op het kwalificatiecertificaat schipper. De CCR noemt in de toelichting op het RSP eveneens deze overgang
naar een specifieke vergunning op het kwalificatiecertificaat.

Praktijkcontrole:
als er met radar wordt gevaren, moet duidelijk zijn wie daarvoor bevoegd is en hoe de vaart past
binnen de gekozen exploitatie en registratie.

Controleer aan boord in ieder geval:

  • wie bevoegd is voor radarvaart;
  • of de bevoegdheid aantoonbaar is;
  • of de exploitatiewijze klopt;
  • of rusttijden en vaartijdenboek logisch aansluiten;
  • of de radarinstallatie correct functioneert;
  • of de bemanning weet wat te doen bij slecht zicht.

Meer over controles:
Controle door ILT.

Terug naar boven

Veelgemaakte fouten bij radarvaart

Radarvaart lijkt voor ervaren bemanning soms vanzelfsprekend, maar juist daardoor ontstaan misverstanden.
De grootste fout is denken dat radarvaart alleen een technische handeling is.

Radar zien als vrijbrief

Radar maakt varen bij beperkt zicht mogelijker, maar niet automatisch verantwoord of toegestaan.

Bevoegdheid vergeten

Niet iedereen die kan sturen, mag automatisch met behulp van radar varen.

Bloktijden verwarren met radarvaart

Bloktijden, tachograaf en radarvaart hangen soms samen, maar zijn niet hetzelfde.

Werkdruk onderschatten

Varen op radar vraagt hoge concentratie en goede communicatie.

Te weinig koppeling met exploitatiewijze

Radarvaart moet passen binnen de gekozen exploitatiewijze en registratie.

Leerlingen verkeerd inzetten

Een leerling mag meekijken en leren, maar radarvaart uitvoeren vraagt passende bevoegdheid en verantwoordelijkheid.

De beste benadering is radarvaart te behandelen als combinatie van techniek, bevoegdheid,
veiligheid, bemanning en registratie.

Terug naar boven

Verder lezen binnen het kenniscentrum

Radarvaart sluit aan op meerdere onderdelen van het Bemanningssterkte Kenniscentrum.

Bloktijden

Uitleg over bloktijden, tachograaf en exploitatie.

Naar bloktijden

A1

De beperkte exploitatiewijze waarin tachograaf en bloktijden een rol kunnen spelen.

Naar A1

A2

Langere exploitatie waarbij bloktijden en registratie extra aandacht vragen.

Naar A2

Schipper

De functie waarin bevoegdheid en verantwoordelijkheid voor radarvaart samenkomen.

Naar schipper

Vaartijdenboek

Registratie van vaart, rust, bemanning, functies en exploitatiewijze.

Naar vaartijdenboek

Controle door ILT

Waar wordt bij controle op gelet?

Naar controle door ILT

Terug naar boven

Bronnen en verdere informatie

Deze pagina is geschreven als praktische uitleg voor gebruik aan boord. Voor officiële toepassing blijven
wet- en regelgeving en bevoegde instanties leidend.

Terug naar boven