Exploitatiewijzen in de Binnenvaart
Een praktische startpagina over A1, A2 en B. Hier leggen we uit wat een exploitatiewijze is,
waarom dit belangrijk is voor bemanningssterkte, rusttijden, vaartijdenboek en controles,
en welke onderliggende pagina’s bij dit onderwerp horen.
De exploitatiewijze is één van de belangrijkste begrippen binnen bemanningssterkte.
Toch wordt het begrip vaak te smal uitgelegd. Veel mensen denken alleen aan het aantal uren dat een schip mag varen,
maar in werkelijkheid zegt de exploitatiewijze ook iets over de organisatie van de bemanning,
de rusttijden, het vaartijdenboek en de manier waarop een controle wordt beoordeeld.
Op deze pagina behandelen we exploitatiewijzen als onderdeel van het volledige Bemanningssterkte Kenniscentrum.
De detailpagina’s over A1, A2, B, radarvaart en bloktijden worden later apart uitgewerkt.
Wat is een exploitatiewijze?
Een exploitatiewijze geeft aan hoe lang een binnenschip binnen een periode van 24 uur mag worden geëxploiteerd.
In de binnenvaart worden vooral drie exploitatiewijzen gebruikt: A1, A2 en B.
De exploitatiewijze is dus geen losse administratieve aanduiding. Het is een basiskeuze voor de manier waarop
het schip wordt ingezet. Die keuze werkt door in de bemanning, de rusttijden, de registratie en de controle.
In eenvoudige woorden:
| Exploitatiewijze | Kernbetekenis | Praktische betekenis |
|---|---|---|
| A1 | Beperkte exploitatieduur binnen 24 uur | Veel gebruikt bij dagvaart of beperkte vaartijd |
| A2 | Langere exploitatieduur binnen 24 uur | Meer inzet van schip en bemanning, met zwaardere eisen aan rust en registratie |
| B | Continue of vrijwel continue exploitatie | Geschikt voor vaart waarbij het schip veel langer doorvaart en de bemanning daarop georganiseerd moet zijn |
Het gevaar is dat men alleen naar de uren kijkt. Dat is te kort door de bocht.
De exploitatiewijze moet passen bij de bemanning die werkelijk aan boord is en bij de rust die de bemanning werkelijk krijgt.
Waarom is de exploitatiewijze zo belangrijk?
De exploitatiewijze vormt de verbinding tussen varen, werken en rusten.
Een schip kan technisch misschien langer doorvaren, maar dat betekent niet automatisch dat de bemanning dat volgens de regels mag doen.
Bij bemanningssterkte gaat het niet alleen om de vraag hoeveel personen aan boord zijn.
Minstens zo belangrijk is of de juiste functies aanwezig zijn en of de rusttijden kloppen.
De exploitatiewijze bepaalt mede hoe zwaar de inzet van schip en bemanning is.
Belangrijk uitgangspunt
De exploitatiewijze moet overeenkomen met de werkelijkheid aan boord.
Wie A2 of B vaart, moet ook kunnen aantonen dat de bemanning, rusttijden en registratie daarbij passen.
Voor de praktijk betekent dit dat de schipper niet alleen moet weten welke exploitatiewijze gekozen wordt,
maar ook wat die keuze betekent voor:
- de minimale bemanning;
- de functies aan boord;
- de verdeling van rusttijden;
- de registratie in het vaartijdenboek;
- het gebruik van tachograaf of bloktijden;
- de beoordeling bij controle.
Daarom krijgt exploitatiewijze binnen dit kenniscentrum een eigen hoofdonderdeel.
Zonder goede uitleg over A1, A2 en B kun je bemanningssterkte niet goed begrijpen.
A1, A2 en B in grote lijnen
De officiële regels onderscheiden exploitatiewijzen binnen een tijdvak van 24 uur.
A1 hoort bij de kortste exploitatieduur, A2 bij een langere exploitatieduur en B bij de langste exploitatie.
De precieze toepassing moet altijd worden getoetst aan de actuele regelgeving en de situatie aan boord.
A1
A1 wordt vaak gezien als de meest eenvoudige exploitatiewijze.
Het schip vaart binnen een beperkte periode per 24 uur.
Dat klinkt overzichtelijk, maar ook bij A1 blijven rusttijden, functies en registratie belangrijk.
A2
A2 maakt een langere exploitatie mogelijk dan A1.
Daardoor worden de eisen aan organisatie, rust en registratie belangrijker.
A2 wordt vaak verkeerd begrepen, omdat men vooral naar de extra vaartijd kijkt.
B
B hoort bij de zwaarste vorm van exploitatie.
Het schip kan veel langer worden ingezet, maar dat vraagt een passende bemanningsorganisatie.
B is dus geen simpele uitbreiding van A2.
Voor leerlingen en nieuwe bemanningsleden is het verstandig om A1, A2 en B niet te leren als losse letters,
maar als drie manieren waarop een schip wordt georganiseerd.
De vraag is steeds: hoe lang vaart het schip, wie is aan boord, wie rust wanneer en hoe wordt dat vastgelegd?
Samenhang met bemanningssterkte
Bemanningssterkte en exploitatiewijze zijn direct met elkaar verbonden.
Hoe langer een schip wordt geëxploiteerd, hoe belangrijker de juiste samenstelling van de bemanning wordt.
Dat komt doordat er voldoende mensen moeten zijn om veilig te varen én om rust mogelijk te maken.
Een veelgemaakte denkfout is:
Correcter: “We moeten controleren of de functies, rusttijden, documenten en registratie passen bij de gekozen exploitatiewijze.”
Het verschil tussen A1, A2 en B zit dus niet alleen in tijd.
Het zit ook in de vraag of de bemanning voldoende rust kan krijgen terwijl het schip wordt geëxploiteerd.
Daarom is de exploitatiewijze ook belangrijk voor de pagina’s over functies aan boord.
Vooral bij leerlingen en beginnende bemanningsleden moet zorgvuldig worden gekeken hoe iemand meetelt.
Een persoon aan boord is niet automatisch hetzelfde als een volledig inzetbaar bemanningslid voor elke exploitatiewijze.
Exploitatiewijze en vaartijdenboek
Het vaartijdenboek is één van de belangrijkste documenten om te controleren of de exploitatie van het schip klopt.
Hierin wordt vastgelegd hoe het schip heeft gevaren, welke bemanning aan boord was en hoe rusttijden zijn geregistreerd.
De ILT geeft aan dat in exploitatiewijzen A1 en A2 dagelijks voor elk bemanningslid het begin en einde
van de rusttijden tijdens de reis moeten worden genoteerd. Bij exploitatiewijze B kan bij een regelmatig rooster
één schema per reis voldoende zijn voor de bemanningsleden.
Waarom dit belangrijk is
Bij controle wordt niet alleen gekeken naar wat men zegt te hebben gevaren.
Het vaartijdenboek moet de gekozen exploitatiewijze, de bemanning en de rusttijden kunnen onderbouwen.
Een vaartijdenboek dat niet goed is ingevuld, kan een probleem worden, zelfs wanneer de bemanning in de praktijk
voldoende rust heeft gehad. Wat niet goed is vastgelegd, is achteraf moeilijk aan te tonen.
Daarom krijgen de verschillende situaties later eigen pagina’s:
Wisselen van exploitatiewijze
In de praktijk komt het voor dat een schip wil wisselen van exploitatiewijze.
Bijvoorbeeld van A1 naar A2, van A2 naar B of van B terug naar A1.
Dat kan niet zomaar op papier worden aangepast zonder dat de situatie aan boord klopt.
Bij een wisseling moet worden gekeken of de bemanning aanwezig is die bij de nieuwe exploitatiewijze hoort
en of de rusttijden voorafgaand aan de wisseling kunnen worden aangetoond.
In CCR/RSP-regels worden voorwaarden genoemd voor het wisselen tussen A1, A2 en B,
waaronder volledige aflossing van bemanning of aantoonbare voorafgaande rust.
een schip vaart overdag in A1, maar wil door drukte of planning langer doorgaan.
Dan is de vraag niet alleen of langer varen praktisch mogelijk is, maar ook of de bemanning en rusttijden
passen bij de nieuwe exploitatiewijze.
Dit onderdeel is belangrijk genoeg voor aparte praktijkvoorbeelden.
Vooral in de planning gaat het vaak mis: men kijkt naar laad- en lostijden, maar vergeet dat de exploitatiewijze
niet losstaat van rust en bemanning.
Radarvaart en bloktijden
Radarvaart en bloktijden raken ook aan exploitatiewijzen.
Volgens ILT mag in exploitatiewijzen A1 en A2 met een tachograaf worden gevaren in bepaalde bloktijden.
Voor A1 wordt daarbij de periode tussen 22.00 en 06.00 uur genoemd, met onderbreking na 8 aaneengesloten uren.
Voor A2 wordt de periode tussen 23.00 en 05.00 uur genoemd, met onderbreking na 6 aaneengesloten uren.
Dit onderwerp moet niet worden verstopt in de algemene tekst over A1 of A2.
Het verdient een eigen pagina, omdat het in de praktijk snel tot verwarring leidt.
Radarvaart
Radarvaart is niet alleen een technische kwestie. Het raakt ook aan bevoegdheid, uitrusting,
omstandigheden en veilige uitvoering.
Bloktijden
Bloktijden zijn belangrijk voor de beoordeling van vaart binnen A1 en A2.
Daarbij is correcte registratie onmisbaar.
Tachograaf
De tachograaf kan een rol spelen bij het aantonen van vaartijd.
Dit moet aansluiten op de regels en de werkelijke vaart.
Veelgemaakte fouten rond exploitatiewijzen
Exploitatiewijzen lijken eenvoudig, maar in de praktijk ontstaan er veel fouten.
Vaak komt dat doordat men één onderdeel bekijkt en de samenhang vergeet.
Alleen naar uren kijken
A1, A2 en B gaan over exploitatie, maar de uren zijn slechts één deel van het verhaal.
Bemanning en rust horen erbij.
Verkeerd registreren
Wanneer de exploitatiewijze, rusttijden of bemanningswissels niet goed in het vaartijdenboek staan,
wordt controle lastig.
Aannemen dat een leerling volledig meetelt
Een leerling aan boord betekent niet automatisch dat de bemanningssterkte voor elke situatie klopt.
Wisselen zonder voldoende rust
Wisselen van exploitatiewijze vraagt aandacht voor bemanning en aantoonbare rust.
Planning boven regelgeving zetten
Laden, lossen en aankomsttijden zijn belangrijk, maar ze mogen de bemanningsregels niet wegdrukken.
Onvoldoende voorbereiding op controle
Documenten moeten niet alleen aanwezig zijn. Ze moeten ook logisch aansluiten op de vaart en bemanning.
De beste manier om fouten te voorkomen is niet harder zoeken in tabellen,
maar eerst begrijpen hoe exploitatiewijze, bemanning, rust en registratie samenhangen.
Onderliggende pagina’s binnen exploitatiewijzen
Deze pagina is de startpagina van het onderdeel exploitatiewijzen.
De volgende pagina’s horen vast onder deze sectie:
Wat is een exploitatiewijze?
De basisuitleg voor iedereen die A1, A2 en B nog niet goed begrijpt.
A2
Praktische uitleg over exploitatiewijze A2 en de gevolgen voor bemanning en rust.
B
Uitleg over de zwaarste exploitatiewijze en de organisatie van langere exploitatie.
Radarvaart
Uitleg over radarvaart in relatie tot exploitatie, veiligheid en bevoegdheid.
Bronnen en verdere informatie
Deze pagina is geschreven als praktische uitleg voor gebruik aan boord en binnen het Bemanningssterkte Kenniscentrum.
Voor officiële toepassing blijven wet- en regelgeving en bevoegde instanties leidend.
